Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Nawrot. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Nawrot. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 26 grudnia 2017

Puste miejsce przy stole – wspomnienie o babci Mariannie (1924-2005)

Puste miejsce przy stole wigilijnym to nie tylko dodatkowe nakrycie pozostawione dla niespodziewanego gościa. Kojarzy nam się równie często z kimś, kogo z nami już nie ma, a kto kiedyś zasiadał z nami do Wigilii Bożego Narodzenia... Dla mnie taką właśnie osobą jest moja babcia Marianna Tokarek z domu Nawrot. Zmarła 18 listopada 2005 roku w wieku 81 lat i jeszcze zdążyła trzymać na kolanach kilkumiesięcznego najmłodszego wnuka Kubusia i śmiać się z Patrykiem i Dominiką. Taką właśnie Ją zapamiętałam: 

 2005 r. - zdjęcie babci Marianny

Podobnie jak w przypadku dziadka po mieczu, również historię babci mogłam wzbogacić o dokumenty z koperty dowodowej, do której dotarłam bez większych problemów. 


dokumenty z koperty dowodowej babci

Marysia przychodzi na świat jako pierwsze dziecko małżonków Antoniego Nawrota i Bronisławy z domu Wełna. Rodzi się w okresie międzywojennym  5 września 1924 r. we Wrońsku - miejscu urodzenia jej ojca Antoniego, który zginął w Auschwitz, o czym pisałam  w wielu postach – ostatnio w: „ Pradziadek Antoni Nawrot (1899-1944) – Żołnierz Batalionów Chłopskich” 
Trzy dni po narodzinach Marianna zostaje ochrzczona w kościele brzykowskim, a rodzicami chrzestnymi są: Jan Kakała i Józefa Janiszewska. 

 Akt urodzenia Marianny – 21 marca 1921 r.
Źródło: Family Search

Działo się we wsi Brzykowie dnia ósmego Września tysiąc dziewięćset dwudziestego czwartego roku o godzinie dziesiątej rano. Stawił się Antoni Nawrot lat dwadzieścia sześć liczący robotnik z Wrońska, w obecności Jana Kakały lat czterdzieści i Stanisława Nawrota lat sześćdziesiąt liczących obydwóch rolników z Wrońska, i okazał Nam Dziecię płci żeńskiej we Wrońsku urodzone dnia piątego września roku bieżącego o godzinie dwunastej w nocy z jego małżonki Bronisławy z Wełnów lat dwadzieścia dwa liczącej. Dziecięciu temu na chrzcie świętym w dniu dzisiejszym nadane zostało imię Marjanna, a rodzicami chrzestnymi byli: Jan Kakała i Józefa Janiszewska.  Akt ten stawającym i świadkom niepiśmiennym przeczytany przez Nas podpisany został. Utrzymujący akta Stanu Cywilnego Proboszcz.

Marysia jest najstarszą z czterech córek Nawrotów.  Siostra Zofia (1926-2012) rodzi się 2 lata później, Jadwiga (1928-2007) – po kolejnych 2 latach, z kolei Kazimiera (1933-2016) jest młodsza od Marysi aż 11 lat. Na poniższym zdjęciu Marysia jest w czarnej sukience, a obok niej na prawo stoją właśnie: Zofia i Jadwiga.

 Marysia z siostrami: Zofią i Jadwigą – rok ok. 1939

Zakładam, że powyższe zdjęcie zostało zrobione przed II wojną światową. Marysia mogła nie mieć jeszcze 15-tu lat, a siostry liczyłyby wtedy po ok. 13 i 11 wiosen. Patrząc na  kwieciste sukienki większości dziewcząt oraz bukieciki trzymane w rękach, wygląda jakby była to pełnia lata. Może to nawet ostatnie dni sierpnia, a jednocześnie - ostatnie beztroskie dni przed koszmarem II wojny światowej... Zastanawia mnie tylko, dlaczego Marysia ma czarną sukienkę.

Marianna miała szczęście skończyć 4 klasy szkoły powszechnej, co zostało odnotowane w kartach osobowych, będących częścią zbioru koperty dowodowej. Swoje dzieciństwo i lata młodzieńcze spędza w rodzinnym Wrońsku – wówczas gmina Widawa powiat łaski.

II wojna światowa to tragiczny epizod w dziejach okolicznej Konopnicy, do której obecnie należy Wrońsko. Trzeciego września 1939 r. na prawym brzegu Warty dochodzi do krwawych walk pomiędzy rozczłonkowanym już II bat. 72 pp. im. płk. Dionizego Czechanowskiego armii Łódź z Radomia pod dowództwem majora Stanisława Jaszczuka a wojskami niemieckimi, o czym wspominam w poście: Ostatni z Kamyka – Stanisław Tokarek (1921-1974)


Cztery dni po wybuchu II wojny światowej Marianna kończy 15 lat. Nie mógł więc to być dzień radosny, jak i następujące po nim kolejne miesiące i lata, pełne strachu o jutro, tym bardziej że ojciec Antoni, będąc żołnierzem Batalionów Chłopskich coraz częściej był nieobecny w domu, broniąc polską wieś przed terrorem okupacyjnym, co przypłacił życiem w obozie Auschwitz w lutym 1944 roku. 19-letnia wtedy Marysia traci na zawsze ojca, a puste miejsce przy wigilijnym stole od tego czasu przypomina rodzinie Nawrotów, że kiedyś zajmował je właśnie ON.

13 kwietnia 1947 roku 23-letnia Marianna zawiera ślub kościelny, a jej wybrankiem jest również niebieskooki 26-letni Stanisław Tokarek, pochodzący z odległego o 4,5 km Kamyka. 


 13 kwietnia 1947 r. - wesele Stanisława i Marianny

Ślub cywilny został zarejestrowany 15 marca 1948 roku w USC w Dąbrowie Rusieckiej, a jego odpis stanowił zbiór dokumentów koperty dowodowej babci.


Odpis ślubu cywilnego z 15 marca 1948 r.

Ze względu na zniszczenia wojenne, które dotknęły rodzinne strony, młodzi małżonkowie na przełomie marca/kwietnia opuszczają  Kamyk i trafiają na Pomorze Środkowe do jednej z wielu wsi opuszczonych po wojnie przez Niemców, tj. do Barzowic (gmina Darłowo).
Tutaj przychodzi na świat pierwsza córka Teresa, a w kolejnych latach: Irena (1949-2017) i Stanisław (mój Tato). W czerwcu 1955 roku rodzi się córka Ewa, która niestety umiera po 3 dniach. W kolejnych latach rodzina powiększa się o syna Henryka i córkę Barbarę.

Zachowane dokumenty koperty dowodowej babci pozwoliły mi zobaczyć babcię w wieku 28 lat, a pożółkłe kartki z odciskam palców babci oraz jej podpisem były po raz kolejny niezapomnianym dla mnie przeżyciem.

Podpis i odciski palców(1953 r.)
28-letnia Marianna (1953 r.)

Kolejne zdjęcia prezentowałam już, przedstawiając historię dziadka Stanisława, jednak tym razem główną bohaterką jest przecież babcia Marysia. 

Ok. 1954 (babcia ma 30 lat)

1957 r. - Komunia Święta córki (babcia ma 33 lata)

Dzięki dokumentom koperty dowodowej odkryłam kolejny wizerunek babci, którego nigdy wcześniej nie widziałam:
 
40-letnia Marianna (1964 r.)

23 stycznia 1974 roku niespełna 50-letnia Marianna zostaje wdową, a kolejne Wigilie przeżywa wraz z dziećmi, spoglądając na puste miejsce, które zawsze przecież zajmował mąż i ojciec dzieci - Stanisław.

Już od moich rodziców wiem, że babcia Marianna wiele lat należała do wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich (dawniej zwanej: III Zakonem Świętego Franciszka), której podstawową zasadą jest Ewangelia, a jej rozważania mają pozwolić znajdować i poznawać Chrystusa w drugim człowieku, jak czynił Franciszek z Asyżu, dla którego Chrystus był natchnieniem i centrum życia w odniesieniu do Boga i ludzi.


W Śpiewniku babci (z 1955 r.) znalazłam kilka odręcznie spisanych modlitw i intencji:

 Początek modlitwy babci na Różańcu

Intencje odmawiane przez babcię

1) tajemnica. W intencji uproszenia Błogosławieństwa Bożego dla całej rodziny.
2) tajemnica. W intencji uproszenia zdrowia i zgody w całej rodzinie.
3) tajemnica. W intencji uproszenia zgody między sąsiadami i pokoju na całym świecie.
4) tajemnica. W intencji uproszenia dobrych zasiewów i zbiorów plonów i dobrych wyników w nauce.
5) tajemnica. W intencji nawrócenia wszystkich niewierzących do wiary Chrystusowej.

Babcia z wnukami (8 sierpnia 2005 r.)

Właśnie taka radosna została w mojej pamięci - Babcia na 3 miesiące przed śmiercią...
Dzisiaj uświadomiłam sobie, jak mało o niej wiem. Zawsze cicha i skromna, z włosami upiętymi w koczek, niewiele mówiła, albo może ja nie słuchałam...

piątek, 1 grudnia 2017

Podsumowanie 1. Roku poszukiwań genealogicznych

Właśnie minął pierwszy rok moich poszukiwań genealogicznych. Tak się składa, że zbliża się również koniec bieżącego roku. Jest to więc dobry czas na podsumowanie. Rok temu zrodziła się we mnie olbrzymia chęć stworzenia drzewa mojej rodziny. Dokładnie 26 listopada rok temu odkryłam serwis MyHeritage, za pomocą którego zaczęłam dopisywać do mojego drzewa odkrytych przodków oraz ich potomków.
Najdalszymi przodkami, o których miałam wtedy pojęcie, byli zaledwie moi pradziadkowie. Do tego dane, które o nich wiedziałam ograniczały się jedynie do ich imion i nazwisk. W większości nie znałam nawet dokładnych dat i miejsc ich urodzenia, ani tym bardziej w jakiej parafii mogłabym szukać ich metryk. Wtedy trafiłam na stronę www.genealodzy.pl, gdzie osoby o wspólnej pasji dzielą się swoim doświadczeniem i pomagają sobie nawzajem. Dzięki temu serwisowi odkryłam pierwsze metryki, w których z bijącym sercem ujrzałam znane mi imiona i nazwiska, a dzięki życzliwym osobom udaje mi się rozwiązywać zagadki genealogiczne oraz mam możliwość poznania w języku ojczystym treści metryk pisanych po łacinie, czy zarejestrowanych pod zaborem rosyjskim w tym właśnie języku. Innym razem otrzymałam, tak bezinteresownie, kilkustronicowe rozważania nad pochodzeniem nazwiska Kliczberg, które nosiła moja praprababcia po mieczu. Wkrótce 2 stycznia 2018 r. minie rok, od kiedy wstąpiłam do grona genealogów, odwzajemniając się za otrzymaną pomoc poprzez kontaktowanie innych genealogów z zarządzającymi drzewami na portalu MyHeritage.

I tak, po roku poszukiwań genealogicznych, moje drzewo mogłam uzupełnić o wszystkich prapradziadków (IV pokolenie) oraz większość 3x pradziadków (V pokolenie), a także kilkunastu 4x pradziadków (VI pokolenie) i niewielu mniej 5x pradziadków (VII pokolenie). W ten sposób moje drzewo urosło dwukrotnie.
Wykres  bezpośrednich moich przodków obecnie prezentuje się następująco:

 Moi przodkowie, stan na dzień 30.11.2017 r.
(Wykres wygenerowany za pomocą programu Ahnenblatt z dodatkową numeracją pokoleń)

Jak widać na powyższym drzewie, mimo że udało mi się dotrzeć do 7. pokolenia moich przodków, jest jeszcze sporo do uzupełnienia w niektórych liniach. Powody są dwa: po pierwsze utrudniony dostęp lub całkowity brak danych metrykalnych, po drugie - zwyczajnie zabrakło mi czasu. Ten pierwszy powód dotyczy gałęzi Musztuków. To linia, z którą stoję niestety w miejscu, stąd brak nawet nazwiska rodowego praprababci Anny (żony Michała) – IV pokolenie. Drugi powód nie pozwolił mi nawet „dotknąć” dwóch nazwisk z tego samego pokolenia, tj.: Staszewski (po mieczu) oraz Wyrębak (po kądzieli). Na pewno nadrobię to w kolejnym roku.

Czy 7 pokoleń przodków do dużo? Jak na pierwszy rok, myślę że mogę być zadowolona z takiego wyniku. Ciekawa jestem, jak daleko uda mi się dotrzeć? Mając na uwadze fakt, iż dokumentacja z czasów moich przodków mogła nie przetrwać zawirowań wojennych lub innych tragicznych wydarzeń, mogę nie osiągnąć wyniku, jaki udaje się uzyskać w innych krajach Europy, gdzie bez większego problemu można odszukać 12 pokoleń swoich przodków.


Trochę danych statystycznych


Lubię matematykę, więc zacznę od liczb i statystyk. Aby jednak zbytnio nie zanudzać, przedstawię kilka ciekawostek oraz rekordów. Pełne drzewo moich przodków i ich potomków zawiera na 1 grudnia 2017 roku 1.289 osób, podczas gdy rok temu - podarowane moim rodzicom na Gwiazdkę - dwa drzewka w postaci kilkumetrowych rolek liczyły zaledwie ok. 200 osób od strony ojczystej oraz ok. 300 osób po stronie macierzystej.

Najstarszym znanym mi przodkiem jest: 5x pradziadek po kądzieli Sebastian Kaczmarek urodzony przed 1743 rokiem, natomiast najstarszy dokument, jaki posiadam to metryka chrztu mojego 4x pradziadka po mieczu Tomasza Łukasza Kucharza z 1797 roku.

Najczęstsze nazwiska, jakie występują w moim drzewie to:

Z kolei najpopularniejszym imieniem żeńskim jest Marianna, a męskim – Józef. Oznacza to, że większość rodziców pragnęła, aby patronami ich dzieci byli najwięksi święci, z tym, że nadawanie imienia MARIA w XVIII i w XIX wieku uważano za świętokradztwo, dlatego było ono zapisywane jako Marianna, a w dopełniaczu Mariannae [źródło: Małgorzata Nowaczyk „Poszukiwanie przodków”, Wydawnictwo MiND, 2015, s. 144].
Jak wygląda średnia długość życia w moim drzewie? Zawsze myślałam, że członkowie mojej rodziny są długowieczni (babcia ojczysta zmarła w wieku 81 lat, a dziadkowie macierzyści mają obecnie: 87 lat - w przypadku dziadka oraz 85 lat - w przypadku babci). Z uwagi na fakt, iż w poprzednich stuleciach była bardzo duża umieralność dzieci, średnia długość życia wyniosła zaledwie 39 lat w przypadku mężczyzn i 43 lata w przypadku kobiet. Dane te na pewno będą się zmieniały w miarę uzupełniania brakujących informacji o datach urodzenia i zgonów, a także rozrastania się mojego drzewa.

A tymczasem kilka rekordów na temat najstarszych żyjących osób, najstarszej i najmłodszej osobie w chwili ślubu oraz największej różnicy wieku małżonków.

Najstarszymi żyjącymi osobami są: mój 87-letni dziadek Józef oraz 92-letnia siostra mojej babci Maria - oboje z linii genealogicznej po kądzieli.
Dla przybliżenia wyżej wymienionych osób wyjaśniam, że Józef Gawlica (1891-1965) to ojciec mojego dziadka po kądzieli, a małżeństwo z Zofią Mucha było drugim małżeństwem pradziadka po śmierci żony Katarzyny z d. Urbaniak (1894-1944). Z kolei Waleria z d. Czyż (ur. w 1904 r.) to wnuczka Agaty z d. Urbaniak - siostry mojego prapradziadka po kądzieli - Stanisława Urbaniaka.
 

W przypadku najmłodszych osób w chwili ślubu, Andrzej Kucharski (1823-1848) to brat mojego 3x pradziadka po mieczu Józefa Kucharskiego, a Józefa z d. Kucharska (ur. 1860 r.) to córka Michała Kucharskiego - brata tego samego Józefa Kucharskiego.

Największa różnica wieku pomiędzy mężem a żoną dotyczy mojego prapradziadka po mieczu - Walentego Kucharskiego (ur. 1858 r.), który po śmierci żony Urszuli z d. Gładysiak w wieku 57 lat poślubia młodszą od siebie o 30 wiosen - Agnieszkę z d. Klara. Jeśli chodzi o żonę starszą od męża, jest nią praprababcia również po mieczu - Marianna z d. Wiśniewska (ur. 1866 r.), która jako wdowa po Andrzeju Kakała, mając 32 lata, wychodzi za mąż za młodszego o 11 lat Antoniego Nawrota (ur. 1877 r.)

Ile dzieci mieli moi przodkowie? Czasem tyle, że zastanawia mnie, czy rodzice byli w stanie je spamiętać. 

 
Po dziesięcioro dzieci miały dwie pary małżonków: 3x pradziadkowie po mieczu - Józef Kucharski (1832-1897) i Anna z d. Ładziak (1833-1899) oraz 2x pradziadkowie po kądzieli - Stanisław Urbaniak (ur. 1848) i Józefa z d. Wyrębak (ur. 1858).

Z kolei osobami o największej ilości dzieci byli mężczyźni, którzy kilkukrotnie owdowieli:

  1. Wojciech Ładziak (ur. 1826) - syn Józefa Ładziaka (brata mojej 4x prababci po mieczu Małgorzaty z d. Ładziak), mający 17 dzieci z 4 żonami: Antoniną z d. Formańska (3 dzieci), Agnieszką z d. Rubajczyk (1 dziecko), Marianną z d. Sobczak (5 dzieci) i Magdaleną z d. Owczarek (8 dzieci). 
  2. Marcin Urbaniak (ur. 1852) - brat mojego 2x pradziadka po kądzieli Stanisława Urbaniaka, mający 14 dzieci z 3 żonami: Marianną z d. Drygała (4 dzieci), Marianną z d. Chwinda (7 dzieci) i Józefą z d. Sobieraj (3 dzieci).
  3. Józef Gawlica (1891-1965) - mój pradziadek po kądzieli, mający 12 dzieci z 2 żonami: Katarzyną z d. Urbaniak (7 dzieci) i Zofią z d. Mucha (5 dzieci).

Parafie moich przodków


Teraz czas na podsumowanie  parafii moich przodków, do których dotarłam w pierwszym roku moich poszukiwań. Niech to będzie usystematyzowany wykaz (w kolejności alfabetycznej) łącznie z linkami do metryk. Może ktoś, zachęcony moimi odkryciami, zechce w podobny sposób poszukać tam swoich krewnych.

Brzyków - Parafia rzymskokatolicka św. Jana Chrzciciela – obejmuje następujące miejscowości: Brzyków, Kamyk k. Łask, Kocina, Mała Wieś, Osieczno, Piaski, Rychłocice, Siemiechów, Wrońsko, Zabłocie, Żabieniec i dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Tokarek, Nawrot, Kliczber, Wełna
Metryki - genealodzy.pl
Metryki - Family Search

Cisek (od 15.02.1912 r.) Parafia rzymskokatolicka p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny - dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Gawlica.
Brak skanów on-line dla tej parafii.

Krzyworzeka - Parafia rzymskokatolicka p.w. Świętych Apostołów Piotra i Pawła - dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Urbaniak vel Urban, Kowalczyk vel Piec.
Metryki - genealodzy.pl
Metryki - Family Search

Skórkowice - Parafia rzymskokatolicka p.w. Św. Łukasza – obejmuje następujące miejscowości: Afryka, Brzezie, Ciechomin, Dąbie, Justynów, Klew, Ławki, Młynek, Papiernia, Poręba, Reczków, Ruszenice, Siucice, Skórkowice, Skumros, Sulborowice, Wolica i dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Kaczmarek i Urbańczyk.
Metryki - szukajwarchiwach.pl
Metryki - Family Search

Stare Koźle - Parafia rzymskokatolicka p.w. Jana Nepomucena – w różnych okresach obejmowała następujące miejscowości: Brzeźce, Bierawa, Biadaczów, Cisek (do 15.02.1912 r.), Pogorzelec, Kędzierzyn, Lubieszów, Ortowice, Landzmierz, Grabówka, Stare Koźle, Steblów i dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Gawlica, Stefanides i Woźnica.
Brak skanów on-line dla tej parafii (pozostaje Archiwum Państwowe w Opolu).

Strońsko - Parafia rzymskokatolicka p.w. Św. Urszuli Dziewicy i Męczennicy i jedenastu tysięcy dziewic - obejmuje następujące miejscowości: Beleń, Branica, Jelno, Jeziorko, Kalinowa, Marcelów, Piaski, Pstrokonie, Ptaszkowice, Rembieszów , Rzechta, Strońsko, Świerzyny, Woźniki, Zagórzyce, Zapolice, Zygmuntów i dotyczy m.in. przodków o nazwiskach: Kucharski vel Kucharczyk vel Kucharz, Ładziak, Kacała vel Kacalak.
Metryki - genealodzy.pl
Metryki - Family Search


Moje największe osiągnięcia genealogiczne


1. Za swój duży sukces - do tego pierwszy, co zostaje na długo w pamięci - uznaję znalezienie rozwiązania zagadki dotyczącej miejsca urodzenia mojego pradziadka Józefa Gawlicy. Nikt z rodziny nie wiedział, że pochodził z Górnego Śląska, a dokładnie z Cisek (zwanego w latach 1934-1945 - Friedenau, a wcześniej również Czyżki), o czym pisałam w Czyżki czy Friedenau?   

2. Kolejnym osiągnięciem było przetarcie szlaków w celu pozyskania z IPN dokumentacji na temat mojego pradziadka Antoniego Nawrota, który zginął w Auschwitz. Procedura taka polegała na napisaniu wniosku, udokumentowaniu mojego pokrewieństwa z pradziadkiem oraz odwiedzeniu IPN w Warszawie w celu złożenia podpisu na wniosku wraz z okazaniem kompletu dokumentów. Wniosek można było również przesłać drogą pocztową do najbliższego Oddziału IPN (w moim przypadku jest to Szczecin). Jednak w takiej sytuacji, podpis na wniosku musiałabym złożyć przed notariuszem oraz poświadczyć notarialnie kopie aktów USC, dokumentujących moje pokrewieństwo. Wybrałam więc wyjazd do stolicy podczas ferii zimowych. 

3. Ucieszyło mnie również odwiedzenie grobu mojego pradziadka Józefa Gawlicy w Rogowie, po wcześniejszym dotarciu do tej informacji po rozmowie telefonicznej z ostatnim żyjących potomkiem Józefa z drugiego małżeństwa. Przy okazji tej podróży, miłą niespodzianką było poznanie kuzyna mojej mamy - Andrzeja, który okazał się moim rówieśnikiem. 

Zdjęcie własnego autorstwa (data wykonania 21.08.2017 r.)

I tak, podczas przedostatniej sierpniowej niedzieli tego roku po raz pierwszy zobaczyłam również wizerunek mojego pradziadka oraz jego drugiej żony, a zdjęcia z nagrobków powiększyły zbiór moich pamiątek rodzinnych.

4. Równie ważne było dla mnie znalezienie w zbiorach babci Józefy zdjęć Michała Musztuka (brata pradziadka Mikołaja), który wraz z żoną Katarzyną kilkukrotnie wysyłał (podobno z Przemyśla) pozdrowienia dla moich dziadków. Możliwe, że będzie to trop, który pomoże mi odkryć tę linię moich przodków.


5. Sukcesem było również uzyskanie dostępu do koperty dowodowej mojego dziadka, którego nie dane mi było poznać. Zmarł zanim ja przyszłam na świat, więc nie miałam możliwości poznania historii dziadka z Jego ust. Dzięki natomiast niezwykle uprzejmej urzędniczce USC miałam szansę trzymać w dłoni każdy dokument z tej koperty, co w dużej mierze przyczyniło się do odtworzenia życiorysu dziadka spisanego w poście: Ostatni z Kamyka Stanisław Tokarek


6. Poznałam też uczucie otrzymania wiadomości o pierwszej pozytywnej kwerendzie (poszukiwanie informacji w zasobie archiwum lub biblioteki) w Archiwum Państwowym – w tym przypadku było to AP w Opolu - tą drogą stałam się posiadaczką metryki ślubu 3x pradziadków: Karola Gawlicy i Florentyny Stefanides  z 1858 r., dzięki której poznałam imiona ojców moich 4x pradziadków. Radość była ogromna, mimo że w pierwszej chwili nic mi nie mówiły literki spisane po łacinie…

Dane genetyczne


To jeden ze sposobów na odkrycie nowych przodków oraz potencjalnych krewnych genetycznych. Sposób ten może się w pewnym momencie okazać jedynym, szczególnie wtedy gdy brak będzie możliwości dotarcia do metryk parafialnych moich przodków. Badania genetyczne też mogą, ale nie muszą, potwierdzić drzewo genealogiczne tworzone w tradycyjny sposób.

Wyniki autosomalnych testów DNA moich dziadków macierzystych oraz mojego taty pozwoliły mi na dzisiaj poznać pochodzenie etniczne moich przodków, o czym pisałam w Podróży po mapie genetycznej moich przodków


Wyniki testów przeniosłam do GEDmatch – bazy genetycznej, która pozwala na bardziej zawansowaną analizę DNA i odkrycie nowych krewnych genetycznych. I to właśnie dzięki temu, całkiem niedawno otrzymałam wiadomość o temacie: „gedmatch - 5th chromosome”. W treści było zapytanie o przodków ze Wschodniej Polski/Zachodniej Ukrainy, skierowane do grupy osób o wspólnym przodku, ze względu na ten sam segment w 5. chromosomie wyniku DNA. Tak się akurat składa, że mój przodek dla tego badania DNA pochodził właśnie z okolic Przemyśla, co oznacza duże prawdopodobieństwo pokrewieństwa z osobą, przesyłającą wiadomość. Aby jednak odnaleźć to pokrewieństwo, trzeba mieć chociaż do kilku pokoleń opracowane tradycyjne drzewo, a w moim przypadku z tą akurat linią stoję na razie w miejscu.

Badania genetyczne są więc dla mnie ciągle otwartymi drzwiami do kolejnych odkryć genealogicznych.  


Czego szukam…?


- od strony ojczystej:

1.    Dokładnego miejsca zatrzymania pradziadka Antoniego Nawrota przez gestapo w 1943 r.

Z informacji odnalezionych na stronach o prześladowaniach (www.straty.pl) wyraźnie wynika, że miejscem zatrzymania mojego pradziadka jest Łódź, a zamieszkiwał Wrońsko (gmina Łask, powiat wieluński). Natomiast fragment „Księgi Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Wielkopolski, Pomorza, Ciechanowskiego i Białostocczyzny 1940-1944. Tom I” precyzuje, iż formowanie transportu do KL Auschwitz z 6 maja 1943 roku nastąpiło w więzieniu gestapo przy ulicy Sterlinga w Łodzi oraz w więzieniu w Radogoszczu. Niestety zarówno w katalogu byłych więźniów Radogoszcza jak i w katalogu przedmiotowym Muzeum brak informacji o moim pradziadku. Również w aktach Zakładów Karnych w Łodzi z lat 1939-1945 (Skorowidz więźniów i wysłanych do obozów koncentracyjnych, Skorowidz więźniów więzienia ul. Sterlinga 14, Akta osobowe więźniów) nie odnaleziono takich zapisów.
W ostatnich dniach otrzymałam również negatywną kwerendę z IPN, do którego zwróciłam się z prośbą o sprawdzenie, czy wzmianka o moim pradziadku pojawia się w aktach "zespołu akt Tajnej Policji Państwowej Oddział w Łodzi [Geheime Staatpolizei Staatspolizeistelle Litzmannstadt] sygn. IPN Ld 1/8733".

2.    Pokrewieństwa z Heleną Kaźmierczak

Helena (żona Stanisława Kaźmierczaka) pisała z Kanady - dokładnie z Brantford w Ontario - listy do mojej babci (w 1977 r. i w 1979 r.). Nie znam jej nazwiska rodowego , ale z tej właśnie korespondencji wiem, że wcześniej mieszkała w Kamyku, k. Łask (woj. łódzkie), a mój pradziadek Jan Tokarek był dla niej wujem. W listach wspomina również dwie córki oraz odwiedziny u Janiny – siostry mojego dziadka Stanisława. 


 Fragment listu z 1977 r. (Nadawca: Helen Kazmierczak)

Z Kaźmierczaków pochodziła też moja 5x prababcia Anna (żona Rocha Ładziaka), jednak nie potrafię jeszcze stwierdzić, czy była ona spokrewniona z mężem Heleny.

3.    Lokalizacji zrobienia najstarszego zdjęcia, na którym wśród innych kawalerzystów na koniu jest mój pradziadek Jan Tokarek

Udało mi się co prawda ustalić, że na zdjęciu jest polska kawaleria z lat 1918-1919, o czym pisałam w poście pt. Stuletnia fotografia , jednak kluczem do pełnej deszyfracji zdjęcia jest solidna zabudowa rynku jakiegoś zasobnego miasta. Tylko jakiego?

- od strony macierzystej:

1.    Miejsca urodzenia mojej babci Józefy

Według aktu małżeństwa jest to Kraunelle – Francja. Niestety nie mogę znaleźć tego miejsca na mapie Francji.  Jeszcze niedawno wydawało mi się, że prawidłowa nazwa tej miejscowości brzmi: Craonnelle. Po pierwsze taką informację otrzymałam od jednego z użytkowników MyHeritage, pochodzącego właśnie z Francji. Merci, Vincent! Po drugie, na genealogicznych stronach francuskich, po wpisaniu nazwiska Musztuk pojawił się jeden jedyny rekord, dotyczący okresu 1916-1940, a ponieważ babcia urodziła się w 1932 roku, nie miałam wątpliwości, że odnalazłam właściwe miejsce.


Jeszcze bardziej byłam tego pewna po kliknięciu w Aisne – francuski departament w regionie Hauts-de-France. Moim oczom ukazała się poniższa informacja:  

 
Oznaczało to nic innego, niż to, że znaleziona osoba o nazwisku Musztuk urodziła się w latach 1916-1940 w Craonnelle. Z kolejnych stron dowiedziałam się, iż jest możliwość otrzymania aktu urodzenia wskazanego przodka. Dlatego też skorzystałam ze wzoru takiego pisma z tej właśnie strony i napisałam prośbę do merostwa w Craonnelle o przesłanie aktu urodzenia mojej babci. Niestety po dość długim czasie otrzymałam odpowiedź, że w Craonnelle nie odnotowano takiego dokumentu. Pisząc ten post, przyszło mi do głowy, że może rekord ten dotyczy jednego z braci babci, którzy zmarli jako niemowlęta również we Francji. Zadałam więc to pytanie drogą mailową do merostwa w Craonnelle. Pozostaje tylko cierpliwie czekać…

2.    aktu urodzenia mojego pradziadka Mikołaja Musztuka

W akcie zgonu pradziadka widnieją następujące dane: syn Michała i Anny, urodzony dnia 12.12.1882 roku, a miejsce urodzenia to: Szechin. Najprawdopodobniej chodzi o Szechynie – historyczna nazwa dzisiejszego Szeginie (do 1939 r. leżącego w granicach Polski, dzisiaj natomiast to wieś na Ukrainie), 14 km od miasta Przemyśl, o którym z kolei wiele słyszałam od zarówno od mamy, jak i babci. O zagadkowym Szechinie pisałam w Musztuk - same zagadki


Kilka miesięcy trwało ustalenie, że akt urodzenia pradziadka na pewno nie znajduje się w:

  • w aktach Parafii Greckokatolickiej w Medyce 1877-1901 (Archiwum Państwowe w Przemyślu),
  • w kościele rzymskokatolickim w Medyce (Archiwum Diecezjalne w Przemyślu),
  • w księdze greko-katolickiej dla miejscowości Torki (w USC w Medyce).
Zwróciłam się więc z kwerendą odszukania tego dokumentu w zbiorach archiwalnych AP Przemyśl dla innych niż powyższe parafie.
Spróbowałam też dotrzeć do wniosku paszportowego pradziadka, który ze względu na pracę we Francji powinien go wyrabiać w latach ok. 1920-1925. Odpowiednie pismo złożyłam więc do AP Kielce, w którym mogą być przechowywane akta dotyczące spraw paszportowych obsługiwanych przez Starostwo Powiatowe Koneckie, do którego należała wieś Sulborowice (gmina Fałków), gdzie mieszkał pradziadek Mikołaj wraz z rodziną. Dokumentacja taka może zawierać, oprócz wielu danych, również zdjęcie pradziadka, dlatego też czekam na nie z niecierpliwością.

3.    aktu małżeństwa pradziadków Michała Musztuka i Józefy z domu Kaczmarek

Zgodnie z adnotacją w akcie zgonu pradziadka, małżeństwo (zapewne cywilne) zostało zarejestrowane w 1921 r. w Pyrzycach. Niestety w USC Pyrzyce nie ma informacji o takim ślubie, a Archiwum Państwowe w Szczecinie odsyła mnie z kolei ponownie do USC Pyrzyce, gdzie po raz wtóry słyszę, że akta dla tego roku nie zachowały się.

Zastanawiające jest jednak miejsce ślubu pradziadków. Dlaczego aż w Pyrzycach? Może przed wyjazdem do Francji? Pozostaje też do rozważenia, czy gdzieś nie znajduje się akt ślubu kościelnego… Ciekawi mnie również, w jaki sposób spotkali się po raz pierwszy moi pradziadkowie, Józefa przecież była z Sulborowic, a Mikołaj z okolic Przemyśla, odległego w linii prostej ok. 300 km. Poza tym w 1921 roku pradziadek Michał miałby 39 lat, co jest dość późnym wiekiem na pierwszy ożenek.  Mogłoby więc to być jego drugie małżeństwo. Mógł być więc wdowcem.

4.    metryk parafii Stare Koźle

Metryki tej parafii nie są dostępne on-line, więc poszukiwania genealogiczne są utrudnione. Zlecanie  Archiwum Państwowemu w Opolu odszukania dokumentów metrykalnych wydłuża czas poszukiwań, a dodatkowo jest kosztowne. Natomiast kontakt z Archiwum Diecezjalnym jest możliwy zaledwie raz w tygodniu we wtorek po wcześniejszej rezerwacji terminu.

Na dzisiaj zamknę listę moich największych niewiadomych. Mam nadzieję, że w kolejnym podsumowaniu - za rok, uda mi się rozwiązać chociaż jedną zagadkę.


Statystyki bloga „Historia jednego drzewa”


Nie mogę nie wspomnieć o moim blogu, chociaż rocznica opublikowania pierwszego postu minie dopiero 8 kwietnia 2018 r.

Podsumowanie rocznych badań genealogicznych może być dobrą okazją, aby podać kilka statystyk „Historii jednego drzewa”. Na pewno pozwoli mi to za jakiś czas wyciągnąć odpowiednie wnioski.

Po prawie 7 miesiącach łączna liczba wyświetleń wyniosła 4.877. To niedużo w porównaniu z blogami innych osób, ale biorąc pod uwagę fakt, że nie posiadam facebooka, a czytelnikami - oprócz użytkowników portalu www.genealodzy.pl - jest głównie najbliższa rodzina oraz kilku znajomych, nie jest to niski wynik. Poza tym statystyki nie obejmują moich własnych wyświetleń, co mogę odpowiednio parametryzować w ustawieniach strony www.blogger.com


Niezwykle ciekawie prezentuje się liczba wyświetleń według kraju

Top 10 krajów (na dzień 30.11.2017 r.)

Dość wysokie miejsce Stanów Zjednoczonych ma moim zdaniem związek z administrowaniem portalu www.blogger.com, więc wyniku tego w całości nie powinnam uwzględniać do statystyk. Na uwagę zasługuje duża liczba wyświetleń z Ukrainy. Wszak Szeginie (miejsce urodzenia mojego pradziadka) leży obecnie właśnie w granicach tego kraju.
Jako ciekawostkę dodam, że sporadycznie w statystykach wyświetleń wg kraju pojawiają się również: Australia, Indie, Filipiny czy Malediwy.  Traktuję to jednak jako przypadkowe ślady googlowania w sieci.

Statystyka wg oglądalności postów przedstawia się z kolei następująco:

 
 Top 10 postów (na dzień 30.11.2017 r.)

„Stuletnia fotografia” jest na pierwszym miejscu ze względu na udostępnienie tego postu na Facebooku przez użytkownika bloga: To ci historia!z prośbą o rozszyfrowanie zagadki: kiedy i gdzie stali na rynku kawalerzyści. Już pierwszego dnia odnotowałam ponad 200 kliknięć. To właśnie efekt facebooka, który umożliwia szybkie dotarcie do szerszego grona czytelników. Mimo sporej oglądalności, nie pojawiła się odpowiedź, w jakim miejscu mogło być zrobiono to zdjęcie.

„Listy z Auschwitz” dotyczą z kolei najbardziej wartościowych danych pozametrykalnych, do których udało mi się dotrzeć. I mimo, że rzeczywistość w obozach Auschwitz była zupełnie inna niż ta opisana w listach, ze względu na cenzurę i zakłamanie, są to namacalne dowody bezsilności i cierpienia, jakie musiały przeżywać ofiary tamtych czasów.


 - - -   c.d.n - - - 

Podsumowując, odpowiem na pytanie, po co piszę tego bloga? "Czy to nie banalne, zwykłe, powszechne...?" - zapyta ktoś. Zacytuję tutaj słowa, wypowiedziane całkiem niedawno przez aktora Andrzeja Grabowskiego: "Cóż jest bardziej banalnego niż życie, miłość i śmierć, a wobec życia, miłości i śmierci powstała najlepsza literatura..." I jeśli nawet taka literatura dla kogoś okaże się tylko nudną historią, w której brak skandali, czy nieślubnych dzieci, to nie ma większej motywacji niż słowa rodziców, według których „Historia jednego drzewa” chwyta za serce, a innym razem przeczytam również, że ktoś czeka na ciąg dalszy...

piątek, 25 sierpnia 2017

Podróż po mapie genetycznej moich przodków

Czas wakacji kojarzy się z podróżami, słońcem, kolorami… więc aby odpocząć od przeglądania pożółkłych i wyblakłych metryk parafialnych moich przodków, w nastroju ciągle jeszcze wakacyjnym spróbuję odpowiedzieć na pytanie, z jakich regionów geograficznych wywodzą się moje dalsze korzenie.
W ciągu kilku miesięcy poszukiwań genealogicznych zdążyłam już częściowo poznać rodzinne strony moich dziadków, których los jak liście na wietrze przywiał na Pomorze Środkowe z kapryśną pogodą i zimnym Morzem Bałtyckim. Za to z niezwykle pięknymi zachodami jak i wschodami słońca, często w towarzystwie chmur przeganianych przez dość często wiejący tu wiatr.



Barwy takiego nieba każdego dnia, szczególnie w okresie wakacji, podziwiają i utrwalają na fotografiach całe pokolenia...
 Źródło: zdjęcia własnego autorstwa

Jeszcze wiele przede mną do odkrycia, a ciekawość co do pochodzenia mojej rodziny, pojawia się z każdą nową informacją. Stąd wiele pytań: Skąd dokładnie zawędrowali moi pradziadowie w okolice Łodzi, tj.: Kamyk i Wrońsko (linie po mieczu od Tokarków i Nawrotów), czy Skomlin i Sulborowice (linie po kądzieli od Gawliców i Musztuków)? Od kiedy rodziny moich przodków na dłużej zasiedliły te rejony, przemieszczając się jedynie w obrębie kilkunastu kilometrów między powyższymi wioskami oraz Rembieszowem czy Krzyworzeką? Gdzie sięgają korzenie przodków ojczystych, a ile pokoleń z linii moich pradziadków macierzystych zamieszkiwało Cisek na Górnym Śląsku czy ciągle dla mnie nieodkryte Szechynie, leżące w granicach Polski do 1945 roku (dziś: Szeginie na Ukrainie)?

Na pytania o pochodzenie etniczne pomagają odpowiedzieć wyniki testów genetycznych, do wykonania których zachęcił mnie projekt SILESIA (Śląsk, Schlesien) odnaleziony dzięki przeglądaniu informacji właśnie o Górnym Śląsku. W przekazywanym z pokolenia na pokolenie materiale genetycznym zapisana jest przecież nie tylko informacja o kolorze oczu, wzroście i rysach twarzy, ale też o dziejach gatunku Homo sapiens oraz poszczególnych osób, rodzin, grup etnicznych i całych narodów. Wyniki takich badań pozwalają prześledzić wędrówkę wielkiej ludzkiej rodziny z Afryki, z której według naukowców wywodzi się człowiek rozumny i o której pisze chociażby Stephen Oppenheimer w „Pożegnaniu z Afryką. Jak człowiek zaludnił świat”, opisując sposób w jaki obraz linii genetycznych zwanych genami Adama i Ewy rozprzestrzenia się z Afryki w każdy zakątek świata.

Żeby zrozumieć na czym polegają badania genetyczne, kilka słów na temat ludzkiego DNA. Składa się on z 23 par chromosomów, z tego 22 to chromosomy autosomalne, które u obu płci są takie same, zaś jedna para to chromosomy płciowe X i Y, które określają płeć. Można wyróżnić trzy podstawowe rodzaje badań genetycznych:
 
  1. badania chromosomu Y, przekazywanego jedynie z ojca na syna. Wyniki tego badania dają możliwość odpowiedzi na pytanie o pochodzenie najstarszych męskich przedstawicieli naszego rodu, żyjących jeszcze w czasach prehistorycznych. Ten rodzaj badania mogą wykonać jedynie mężczyźni i bada on bezpośrednią linię męską. 
  2. badanie pełnej sekwencji mitochondrialnego DNA to badanie, które mogą wykonać zarówno kobiety, jak i mężczyźni, i daje ono wiedzę na temat bezpośredniej linii żeńskiej. W tym przypadku także zostaniemy przyporządkowani do poszczególnej haplogrupy, tylko tym razem żeńskiej.
  3. badanie wszystkich 22 chromosomów autosomalnych. W tym przypadku uzyskujemy wyniki, na podstawie których możemy próbować określać pochodzenie etniczne, sprawdzić czy posiadamy jakieś negatywne mutacje pod względem zdrowotnym, poszukiwać krewnych genetycznych czy nawet odtwarzać DNA naszych przodków. W tym badaniu otrzymujemy bowiem informacje na temat wszystkich przodków, ale ograniczone jest do kilku (4-5) pokoleń badanej osoby.
Dla początkującego genealoga wybór testu jest więc dosyć trudny, a dodatkowo należy również przemyśleć, z usług której firmy, przeprowadzającej tego typu badania, skorzystać. W tym miejscu należą się podziękowania dla Pana Eryka Grzeszkowiaka, którego blog Genealogia genetyczna  i korespondencja mailowa pomogły mi podjąć decyzję co do wyboru testu i firmy.

Na początek postawiłam więc na testy autosomalne, badające linie obojga rodziców i ustalające etniczne pochodzenie, choć tylko maksymalnie 7-8 pokoleń wstecz, jeśli badanie dotyczyłoby np. dziadków. Dlaczego? Ponieważ możemy być pewni, że DNA odziedziczyliśmy po wszystkich prapradziadkach i co najmniej po znacznej większości praprapradziadków. Długość DNA i liczba rekombinacji (wymiany materiału genetycznego pomiędzy chromosomami ojca i matki) są niestety ograniczone i dlatego nie jest możliwe dziedziczenie DNA po każdym przodku. Z tego też powodu tak ważne jest badanie DNA najstarszych żyjących krewnych, co może pozwolić na udowodnienie dziedziczenia fragmentu odcinka DNA po przodku nawet z ósmego pokolenia.

Testy badające DNA autosomalny pomagają też w odkryciu nieznanych krewnych genetycznych, którzy są zazwyczaj wystarczająco bliscy, by można było ich umieścić na wspólnym drzewie genealogicznym (nawet gdy z początku wydaje się to niemożliwe). Autosomalny krewny to osoba, z którą dzielimy nie pojedyncze mutacje, ale co najmniej jeden długi odcinek DNA, bo choć każdy z nas jest wyjątkowy, jesteśmy utkani z tych samych podstawowych elementów tkaniny genetycznej.

Tak więc wśród wyników testów zleconych przeze mnie firmie Family Tree DNA autosomalnego DNA moich krewnych znalazły się niezwykle ciekawe informacje i grafiki wskazujące, w jakich rejonach świata (a także w jakich grupach etnicznych) można zazwyczaj spotkać geny, które odziedziczyłam od moich przodków.

A więc zaczynamy...
podróż po mapie moich przodków, których nazwiska - odkryte w wyniku badań genealogicznych metodą tradycyjną - postaram się w tym miejscu na bieżąco aktualizować.


Linia: Gawlica 


Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
pradziadkowie - Gawlica, Urbaniak vel Urban
2 x pradziadkowie - Woźnica, Wyrębak
3 x pradziadkowie - Stefanides, Bujok, Kowalczyk vel Piec
4 x pradziadkowie - Komór vel Krawiec


Źródło: Family Tree DNA

W przypadku tej właśnie linii genetycznej dzięki wynikom Family Tree DNA (sekcja myOrigins - Moje pochodzenie) dowiedziałam się, że badane DNA autosomalne od ok. 7-8 pokoleń wywodzi się w 100% z Europy, a dokładnie ze wschodniej Europy, gdzie odnotowano największe podobieństwo tych genów do populacji genetycznej charakterystycznej dla tego obszaru geograficznego świata.

Celowo zaczęłam od tej linii macierzystej, której według badań DNA geny pochodzą jak widać z konkretnej części Europy, będącej jednocześnie częścią wspólną dla moich przodków z pozostałych linii. Najciemniej zaznaczone obszary przypominają mi kształt i zasięg mapy Rzeczypospolitej Szlacheckiej (Obojga Narodów) w XVII wieku, co mogłoby oznaczać, że w obrębie tych właśnie granic znajdowała się przez wiele pokoleń kolebka moich przodków, w ramach której łączyli się w pary, zakładali rodziny i wydawali potomstwo. Przez tereny dzisiejszej Polski przetoczyły się wszystkie sąsiednie grupy etniczne, stąd napływ świeżej krwi i jaśniejsze obszary widoczne na mapie, wyraźnie pokazującej największe skupisko moich przodków.

Ciągle jestem na początku odkryć genealogicznych tej linii, o której z badań tradycyjnych wiem zaledwie tyle, że około 1920 roku migrowała ze wsi Cisek, leżącej na Górnym Śląsku, do Skomlina, gdzie urodził się mój dziadek.

Udział w projekcie SILESIA z pewnością pomoże mi dowiedzieć się, jak wyglądała wędrówka pokoleniowa Ślązaków. Przez wiele wieków bowiem Śląsk był miejscem migracji różnych nacji i grup etnicznych co spowodowało, że stał się regionem niezwykle zróżnicowanym pod względem etnicznym i kulturowym. Przodkowie dzisiejszych Ślązaków mogą należeć do wielu grup, w tym Polaków, Żydów aszkenazyjskich, Czechów, Niemców, Flamandów, Włochów... 


Linia: Musztuk


Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
pradziadkowie - Musztuk, Kaczmarek
2 x pradziadkowie - Urbańczyk
3 x pradziadkowie - Joniec, Pawlik
4 x pradziadkowie - Jaruga


Źródło: Family Tree DNA

Tak jak wspomniałam wcześniej, najciemniejszy obszar na mapie genetycznej z drugiej linii macierzystej pokrywa się z poprzednimi wynikami Family Tree DNA dla linii Gawliców, co może oznacza że jest to charakterystyczne dla społeczeństwa polskiego. Potwierdzą to również wyniki linii ojczystej.
W przypadku przodków z linii Musztuków na mapie myOrigins widać nowe rejony geograficzne. Nadal badane DNA autosomalne od 7-8 pokoleń wywodzi się w 100% z Europy, ale w 83% podobieństwo tych genów zbliżone jest do populacji genetycznej charakterystycznej dla Europy wschodniej, natomiast 9% pochodzi z Wysp Brytyjskich, a pozostałe 8% z południowo-wschodniej Europy. W badanym DNA jest więc domieszka genów zarówno z chłodnych terenów Wielkiej Brytanii, jak i bardzo słonecznej Grecji, Włoch, Bułgarii a nawet Chorwacji.

Może to dlatego tak ciągnie mnie w te cieplejsze rejony, gdzie przyjemnie stąpać bosymi stopami po gorącym piasku czy kamykach, a ciepła woda zachęca do kąpieli morskich… Do tego kolory, które dzięki swojej intensywności na długo zostają w pamięci i powodują, że świat wydaje się piękniejszy. 


Źródło: zdjęcia własnego autorstwa

Linia: Tokarek

Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
dziadkowie - Tokarek, Nawrot
pradziadkowie - Kucharski, Wełna
2 x pradziadkowie - Malarczyk, Gładysiak vel Gładysz, Wiśniewski, Staszewski
3 x pradziadkowie - Kliczber, Skorupa, Ładziak, Rosiak, Wilczek, Sobek, Nowak
4 x pradziadkowie - Kałuża, Kacała


Źródło: Family Tree DNA

Mapa genetyczna linii ojczystej jest dla mnie największą ciekawostką. O ile obszar najbardziej wyrazisty jakby mnie już nie dziwi, to pojawienie się kolejnego kontynentu, z którego wywodzą się moje geny jest dla mnie dużą niespodzianką, która może oznaczać jedynie to, że w przypadku DNA przodków z linii Tokarków znajduje się domieszka bardziej „egzotycznej krwi”.

Jak tym razem rozkładają się procenty? Badane DNA autosomalne tej linii od 5-6 pokoleń wywodzi się w 99% z Europy, a ok.  1% z Ameryki Południowej, co może oznaczać, iż jakiś nie całkiem odległy w czasie przodek przywędrował do Europy z okolic Kolumbii i Brazylii.

Ze względu na to, że powyższa mapa ukazuje w dość dużym pomniejszeniu najbardziej znaczące wyniki tej części świata, z której wywodzi się najwięcej genów moich przodków, poniżej mapa Europy w przybliżeniu.

Z 99% populacji genetycznej charakterystycznej dla Europy, geny moich przodków wywodzące się z Europy wschodniej stanowią 92%, a zachodniej i centralnej część tego kontynentu - pozostałe 7%. Wygląda na to, że dalsze poszukiwania genetyczne powinny mnie zaprowadzić w okolice Francji lub Szwajcarii. Brzmi interesująco... Nawet, jeśli nie uda mi się dotrzeć do metryk z tych rejonów, zawsze jest szansa na odnalezienie dzięki testom autosomalnym krewnego genetycznego.

Starożytne migracje na kontynencie europejskim


Europa była świadkiem wielu epizodów migracji ludności, z których część obejmowała tysiące lat. Najbardziej aktualne badania nad tymi starożytnymi migracjami na kontynencie europejskim wskazują, że istniały trzy główne grupy osób, które miały trwały wpływ na dzisiejsze narody europejskiego pochodzenia. Ludność Europy stanowi więc mozaikę narodów i społeczności.

W wielkim skrócie przybliżę tylko słowa prof. Grzybowskiego, wg którego cyt. „Były trzy główne fale migracji. Pierwsza to zasiedlenie Europy 40–45 tys. lat temu. Potem powrót na północne tereny, po zakończeniu ostatniego maksimum glacjalnego ok. 18 tys. lat temu, bo gdy lodowiec pokrywał większość kontynentu, ludzie wycofali się na południe i tam przetrwali w kilku miejscach. I ostatecznie, stosunkowo niedawne neolityczne migracje związane z rozprzestrzenieniem się rolnictwa, ok. 9 tys. lat temu”. Badania genetyczne pomagają rozstrzygnąć spory, które historycy toczą od lat. Jednym z nich było chociażby to, od kogo pochodzi większość Europejczyków – od łowców-zbieraczy (ang. Hunter-Hatherers), którzy zamieszkiwali nasz kontynent już kilkadziesiąt tysięcy lat temu, czy od rolników (ang. Farmer), którzy dotarli tu ok. 9 tys. lat temu, idąc niczym wielka fala i wypalając masowo lasy, by w ich miejsce zakładać pola uprawne? (Źródło: Czy istnieje coś takiego jak gen Polaka?)

Podsumowując przedstawię więc, do której starożytnej grupy europejskiej w wyniku badań DNA zostali zaliczeni moi przodkowie. Poniższa grafika wygenerowana z Family Tree DNA przedstawia odsetek autosomalny DNA moich przodków, który wciąż zawiera geny z tych starożytnych grup europejskich. 

Gawlica
 Musztuk
 
Tokarek

Jak widać, wyniki są bardzo zbliżone i za każdym razem większość genów moich przodków pochodzi od łowców-zbieraczy, a w następnej kolejności od rolników.

Po raz kolejny mapy geograficzne, pokazujące tym razem starożytne wędrówki na kontynencie europejskim:
Mapa migracji grupy łowców-zbieraczy (Hunter-Gatherer)
Źródło: Family Tree DNA

Mapa migracji grupy rolników (Farmer)
Źródło: Family Tree DNA

∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞

To dopiero początek mojej przygody z genetyką genealogiczną. Dzięki bazom osób, które poddały się takim badaniom, wyniki badań DNA autosomalnego pozwolą m.in. odszukać nieznanych krewnych genetycznych, chociaż brzmi to nieprawdopodobnie. Mam też nadzieję, że dalsze odkrycia genealogiczne chociaż częściowo potwierdzą otrzymane wyniki testów genetycznych lub przynajmniej mnie do nich zbliżą. Ucieszy mnie również, gdy po zapoznaniu się z moimi analizami zachęcę kogoś do wykonania badań genetycznych, które w Polsce nadal nie są zbyt popularne, chociaż w ostatnim czasie zauważalny jest wzrost zainteresowania nimi.

Na koniec dodam, że interpretacji wyników dokonałam samodzielnie przy pomocy dostępnych opracowań na temat genealogii genetycznej. Dlatego też chętnie poznam opinie innych osób, których ten temat zaciekawi, również albo przede wszystkim wtedy, gdy czytający zauważy jakąś nieścisłość w moim wywodzie. Każda dodatkowa informacja w ten sposób wniesie coś nowego do moich poszukiwań genealogicznych.

czwartek, 17 sierpnia 2017

Pradziadek Antoni Nawrot (1899-1944) – Żołnierz B.Ch.

W obliczu wiekuistości minionych pokoleń…

Tak zaczyna się przysięga składana przez żołnierzy Batalionów Chłopskich (B.Ch.), do których szeregów należał mój pradziadek Antoni Nawrot, o czym dowiedziałam się całkiem niedawno, poszukując informacji związanych z jego śmiercią w obozie Auschwitz. Pisałam o tym w: Dlaczego? oraz w Listach z Auschwitz.

Poniżej najważniejsze słowa przysięgi, składanej również przez mojego pradziadka:

„W obliczu wiekuistości minionych pokoleń ojców i praojców, w obliczu nieśmiertelnego ducha Ojczyzny mojej, Polski, w obliczu zakutego w kajdany niewoli narodu polskiego – postanawiam i ślubuję w swym sumieniu człowieczym i obywatelskim, że na każdym miejscu i we wszystkich okolicznościach – walczyć będę z najeźdźcą o przywrócenie całkowitej wolności narodu polskiego i niepodległości państwowej Polski. […] Na tej drodze walki – wszelkie zlecenia i rozkazy wykonywać będę rzetelnie i karnie. Powierzonych mi tajemnic nie ujawnię przed nikim, nawet przed najbliższymi mi osobami. W wykonywaniu rozkazów oraz w zachowywaniu powierzonych mi tajemnic – nie powstrzyma mnie nawet groza utraty życia. […] Przyrzeczenie to składam i ślubuję dotrzymać – tak mi dopomóż Bóg!”

Bataliony Chłopskie (B.Ch.) to obok Armii Krajowej (AK) największa formacja zbrojna działająca przeciwko niemieckiej okupacji, podczas której wieś polska straciła ponad 300 tys. zagród, prawie 2 mln koni, 4 mln sztuk bydła i 755 tys. sztuk owiec. Co więcej, okupant dopuścił się serii gwałtów na ludności polskiej, niszcząc 440 polskich wsi i mordując blisko 20 tys. chłopów zabitych w 769 egzekucjach. Zmobilizowane społeczeństwo polskie poprzez akty sabotażu i dywersji walczyło na „cichym froncie” z siłami III Rzeszy właśnie w ramach podziemnych organizacji pod szyldem Batalionów Chłopskich.

Krzyż Batalionów Chłopskich
Źródło: Wikimedia.org https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12836018

Jednym z wielu tysięcy żołnierzy B.Ch. był właśnie mój pradziadek Antoni Nawrot – wówczas 40-letni ojciec 4 córek, który w obronie ojczyzny zostawił żonę Bronisławę i dzieci, by wraz z innymi żołnierzami bronić polską wieś przed terrorem okupacyjnym silnie działającym na terenie łódzkim, co niestety znacznie utrudniało konspirację.

Pochodzący z Wrońska Antoni należał do Batalionów Chłopskich V Okręgu Łódź, gdzie zmagano się z podziałem rejonu – z jednej strony wcielonego do Rzeszy, z drugiej wchodzącego w skład Generalnego Gubernatorstwa. Żołnierze B.Ch. w celu osłabienia okupanta organizują akcje przeciwkontygentowych, atakują na jego zapasy, składy żywności czy linie komunikacyjne. Batalionom Chłopskim udało się przeprowadzić szereg akcji kolejowych poprzez wysadzanie torów kolejowych oraz wykolejenie lokomotyw i wagonów, powodując długotrwałe i uciążliwe przerwy w transporcie. Działalność partyzancka B.Ch. polegała też na obronie młodzieży przed wywózką na roboty do Rzeszy, walce z niemieckimi ekspedycjami karnymi oraz obronie wysiedlanych i pacyfikowanych wsi.


Deportacja do KL Auschwitz 


Za przynależność do Batalionów Chłopskich Antoni Nawrot został deportowany do KL Auschwitz, gdzie oprócz wolności, odebrano mu też imię i nazwisko, nadając numer 120210, o czym wspominają „Księgi Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Wielkopolski, Pomorza, Ciechanowskiego i Białostocczyzny 1940-1944. Tom I”, zawierające opis transportu z 6 maja 1943 roku oraz krótkie historie walczących o wolność narodu polskiego, wśród których znalazł się  właśnie Antoni Nawrot, jeden z 279 więźniów politycznych, deportowanych z Łodzi do KL Auschwitz w dniu 5 maja 1943 roku.

Prawie 5 miesięcy czekałam na udostępnienie przez IPN dokumentów zgromadzonych na temat pobytu mojego pradziadka Antoniego w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Rozczarowanie, które poczułam gdy zobaczyłam te same dokumenty, udostępnione mi wcześniej przez Muzeum w Auschwitz, wynagrodził mi jednak kilkunastostronicowy fragment „Księgi Pamięci”, odkrywającej przede mną ostatnie miesiące życia mojego pradziadka.



Formowanie transportu do KL Auschwitz z 6 maja 1943 roku nastąpiło w więzieniu gestapo przy ulicy Sterlinga w Łodzi oraz w więzieniu w Radogoszczu, co mogłoby oznaczać, że to właśnie w jednym z tych dwóch miejsc mógł być wcześniej pradziadek Antoni. Zbiory dokumentów więzienia w Radogoszczu przechowuje Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, z którym skontaktowałam się w celu odszukania jakichkolwiek informacji o pradziadku. Dosyć szybko otrzymałam odpowiedź, że w katalogu byłych więźniów Radogoszcza oraz w katalogu przedmiotowym Muzeum brak informacji o moim pradziadku. Pozostaje więc przypuszczać, że przebywał on w więzieniu w Łodzi, w którym w okresie II wojny światowej naziści utworzyli więzienie policyjne, gdzie odbywały się straszne przesłuchania oraz egzekucje. Z informacji odnalezionych na stronach www.straty.pl wyraźnie wynika, że miejscem zatrzymania pradziadka jest Łódź, więc ta hipoteza jest wielce prawdopodobna. Akta więzienia przy ulicy Sterlinga w Łodzi, w tym ewidencja więźniów w okresie od grudnia 1942 do 11 lutego 1944 roku przechowuje Archiwum Państwowe w Łodzi, do którego również zwróciłam się z pytaniem o mojego pradziadka. Na informacje jeszcze czekam, a tymczasem przeszukując internet szybko znalazłam budynek byłego więzienia hitlerowskiego oraz jedną z tablic pamiątkowych o przerażającej treści: 

W GMACHU TYM MIEŚCIŁO SIĘ
PODCZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ
HITLEROWSKIE WIĘZIENIE POLICYJNE,
MIEJSCE STRACEŃ I MĘCZEŃSTWA TYSIĘCY POLAKÓW
ORAZ PRZEDSTAWICIELI INNYCH NARODOWOŚCI.

Tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi
Źródło:  https://pl.wikipedia.org/wiki/Wi%C4%99zienie_przy_ul._Sterlinga_16_w_%C5%81odzi

Więźniów przewożono do KL Auschwitz pociągiem złożonym z wagonu-więźniarki i wagonów osobowych (tzw. pulmanowskich) pod silną eskortą SS. Przez cały czas jazdy pociągiem więźniowie byli skuci pojedynczo lub po dwóch kajdankami. W każdym wagonie jechało po około 50 więźniów, przy czym w wagonach osobowych umieszczono po dwóch więźniów w przedziale. Okna wagonów osobowych były szczelnie zamknięte  przez cały czas jazdy. Trasa przejazdu transportu prowadziła przez Ostrów Wielkopolski – gdzie nastąpiło uzupełnienie jego stanu o więźniów tamtejszego więzienia – następnie przez Wrocław, Kędzierzyn, tereny Dolnego Śląska, Protektoratu Czech i Moraw oraz Skoczów. Ze wspomnień więźniów, którzy przeżyli, wynika że powodem skierowania transportu drogą okrężną była obawa przed odbiciem transportu przez działającą w lasach piotrkowskich partyzantkę AK. Powodem mogło być też np. przepełnienie linii kolejowych przez transporty wojskowe obsługujące front wschodni, co często zdarzało się w sytuacji wojennej. Wybór takiej trasy mógł być też podyktowany tym, że trasa dawała możliwość przejęcia więźniów z więzienia (obozu karnego) w Ostrowie Wielkopolskim, więzienia w Sieradzu, czy aresztów w Łasku, Zduńskiej Woli i Wieluniu.

6 maja 1943 roku transport przybył prawdopodobnie na tzw. starą rampę, położoną za stacją kolejową w Oświęcimiu, w pobliżu obozu Birkenau. Po wyładunku transportu więźniowie zostali otoczeniu zwartym kordonem esesmanów z psami. Następnie wyczytano nazwiska 50 więźniów, których skierowano do obozu o szczególnych obostrzeniach, oddając ich do dyspozycji wydziału politycznego celem kontynuowania prowadzonych w ich sprawach śledztw. Pozostałych więźniów zaprowadzono pod eskortą SS do Birkenau i umieszczono w obozie męskim w jednym z drewnianych baraków (odcinek BIb). Tam spędzili noc, po której odbyła się procedura rejestracji, nadając numery od 120075 do 120353. Po zakończeniu pozostałych czynności związanych z przyjęciem do obozu więźniów umieszczono w bloku 26, gdzie odbyto tzw. kwarantannę wstępną trwającą sześć tygodni.

W czasie kwarantanny więźniowie pracowali w tzw. Planierungskommando, w którym wykonywali ciężkie prace ziemne przy niwelacji i porządkowaniu terenu wciąż rozbudowywanego obozu. Wszystkie prace musieli wykonywać w biegu, popędzani i bici przez esesmanów i więźniów funkcyjnych. Nie otrzymywali też żadnych narzędzi. Do noszenia piasku oraz cegieł zmuszeni byli używać więźniarskich marynarek, które zapinali na plecach, a do powstałej w ten sposób płachty zabierali jak największą ilość cegieł, kamieni, piasku, czy wapna. Po zakończeniu kwarantanny wstępnej część więźniów skierowano na odcinki BIId i BIIf obozu w Birkenau, a część przeniesiono do różnych podobozów oświęcimskich, w tym m.in. do podobozu Neu-Dachs w Jaworznie.

Spośród 279 więźniów owego transportu w KL Auschwitz zginęło co najmniej 38 osób, w tym  mój pradziadek Antoni – w lutym 1944 roku – po 9 miesiącach od osadzenia. Czterech więźniów uciekło z obozu, jeden został zwolniony, a dziesięciu zostało wyzwolonych, w tym ośmiu podczas ewakuacji. Do innych obozów koncentracyjnych przeniesiono 146 więźniów, z których co najmniej 8 zginęło, a 82 doczekało wyzwolenia. Nieznany jest los wielu więźniów. Najprawdopodobniej zginęli oni w czasie wojny.

Źródło:

  1. Historia Batalionów Chłopskich
  2. Księgia Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Wielkopolski, Pomorza, Ciechanowskiego i Białostocczyzny 1940-1944. Tom I