Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Staszewski. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Staszewski. Pokaż wszystkie posty

piątek, 25 sierpnia 2017

Podróż po mapie genetycznej moich przodków

Czas wakacji kojarzy się z podróżami, słońcem, kolorami… więc aby odpocząć od przeglądania pożółkłych i wyblakłych metryk parafialnych moich przodków, w nastroju ciągle jeszcze wakacyjnym spróbuję odpowiedzieć na pytanie, z jakich regionów geograficznych wywodzą się moje dalsze korzenie.
W ciągu kilku miesięcy poszukiwań genealogicznych zdążyłam już częściowo poznać rodzinne strony moich dziadków, których los jak liście na wietrze przywiał na Pomorze Środkowe z kapryśną pogodą i zimnym Morzem Bałtyckim. Za to z niezwykle pięknymi zachodami jak i wschodami słońca, często w towarzystwie chmur przeganianych przez dość często wiejący tu wiatr.



Barwy takiego nieba każdego dnia, szczególnie w okresie wakacji, podziwiają i utrwalają na fotografiach całe pokolenia...
 Źródło: zdjęcia własnego autorstwa

Jeszcze wiele przede mną do odkrycia, a ciekawość co do pochodzenia mojej rodziny, pojawia się z każdą nową informacją. Stąd wiele pytań: Skąd dokładnie zawędrowali moi pradziadowie w okolice Łodzi, tj.: Kamyk i Wrońsko (linie po mieczu od Tokarków i Nawrotów), czy Skomlin i Sulborowice (linie po kądzieli od Gawliców i Musztuków)? Od kiedy rodziny moich przodków na dłużej zasiedliły te rejony, przemieszczając się jedynie w obrębie kilkunastu kilometrów między powyższymi wioskami oraz Rembieszowem czy Krzyworzeką? Gdzie sięgają korzenie przodków ojczystych, a ile pokoleń z linii moich pradziadków macierzystych zamieszkiwało Cisek na Górnym Śląsku czy ciągle dla mnie nieodkryte Szechynie, leżące w granicach Polski do 1945 roku (dziś: Szeginie na Ukrainie)?

Na pytania o pochodzenie etniczne pomagają odpowiedzieć wyniki testów genetycznych, do wykonania których zachęcił mnie projekt SILESIA (Śląsk, Schlesien) odnaleziony dzięki przeglądaniu informacji właśnie o Górnym Śląsku. W przekazywanym z pokolenia na pokolenie materiale genetycznym zapisana jest przecież nie tylko informacja o kolorze oczu, wzroście i rysach twarzy, ale też o dziejach gatunku Homo sapiens oraz poszczególnych osób, rodzin, grup etnicznych i całych narodów. Wyniki takich badań pozwalają prześledzić wędrówkę wielkiej ludzkiej rodziny z Afryki, z której według naukowców wywodzi się człowiek rozumny i o której pisze chociażby Stephen Oppenheimer w „Pożegnaniu z Afryką. Jak człowiek zaludnił świat”, opisując sposób w jaki obraz linii genetycznych zwanych genami Adama i Ewy rozprzestrzenia się z Afryki w każdy zakątek świata.

Żeby zrozumieć na czym polegają badania genetyczne, kilka słów na temat ludzkiego DNA. Składa się on z 23 par chromosomów, z tego 22 to chromosomy autosomalne, które u obu płci są takie same, zaś jedna para to chromosomy płciowe X i Y, które określają płeć. Można wyróżnić trzy podstawowe rodzaje badań genetycznych:
 
  1. badania chromosomu Y, przekazywanego jedynie z ojca na syna. Wyniki tego badania dają możliwość odpowiedzi na pytanie o pochodzenie najstarszych męskich przedstawicieli naszego rodu, żyjących jeszcze w czasach prehistorycznych. Ten rodzaj badania mogą wykonać jedynie mężczyźni i bada on bezpośrednią linię męską. 
  2. badanie pełnej sekwencji mitochondrialnego DNA to badanie, które mogą wykonać zarówno kobiety, jak i mężczyźni, i daje ono wiedzę na temat bezpośredniej linii żeńskiej. W tym przypadku także zostaniemy przyporządkowani do poszczególnej haplogrupy, tylko tym razem żeńskiej.
  3. badanie wszystkich 22 chromosomów autosomalnych. W tym przypadku uzyskujemy wyniki, na podstawie których możemy próbować określać pochodzenie etniczne, sprawdzić czy posiadamy jakieś negatywne mutacje pod względem zdrowotnym, poszukiwać krewnych genetycznych czy nawet odtwarzać DNA naszych przodków. W tym badaniu otrzymujemy bowiem informacje na temat wszystkich przodków, ale ograniczone jest do kilku (4-5) pokoleń badanej osoby.
Dla początkującego genealoga wybór testu jest więc dosyć trudny, a dodatkowo należy również przemyśleć, z usług której firmy, przeprowadzającej tego typu badania, skorzystać. W tym miejscu należą się podziękowania dla Pana Eryka Grzeszkowiaka, którego blog Genealogia genetyczna  i korespondencja mailowa pomogły mi podjąć decyzję co do wyboru testu i firmy.

Na początek postawiłam więc na testy autosomalne, badające linie obojga rodziców i ustalające etniczne pochodzenie, choć tylko maksymalnie 7-8 pokoleń wstecz, jeśli badanie dotyczyłoby np. dziadków. Dlaczego? Ponieważ możemy być pewni, że DNA odziedziczyliśmy po wszystkich prapradziadkach i co najmniej po znacznej większości praprapradziadków. Długość DNA i liczba rekombinacji (wymiany materiału genetycznego pomiędzy chromosomami ojca i matki) są niestety ograniczone i dlatego nie jest możliwe dziedziczenie DNA po każdym przodku. Z tego też powodu tak ważne jest badanie DNA najstarszych żyjących krewnych, co może pozwolić na udowodnienie dziedziczenia fragmentu odcinka DNA po przodku nawet z ósmego pokolenia.

Testy badające DNA autosomalny pomagają też w odkryciu nieznanych krewnych genetycznych, którzy są zazwyczaj wystarczająco bliscy, by można było ich umieścić na wspólnym drzewie genealogicznym (nawet gdy z początku wydaje się to niemożliwe). Autosomalny krewny to osoba, z którą dzielimy nie pojedyncze mutacje, ale co najmniej jeden długi odcinek DNA, bo choć każdy z nas jest wyjątkowy, jesteśmy utkani z tych samych podstawowych elementów tkaniny genetycznej.

Tak więc wśród wyników testów zleconych przeze mnie firmie Family Tree DNA autosomalnego DNA moich krewnych znalazły się niezwykle ciekawe informacje i grafiki wskazujące, w jakich rejonach świata (a także w jakich grupach etnicznych) można zazwyczaj spotkać geny, które odziedziczyłam od moich przodków.

A więc zaczynamy...
podróż po mapie moich przodków, których nazwiska - odkryte w wyniku badań genealogicznych metodą tradycyjną - postaram się w tym miejscu na bieżąco aktualizować.


Linia: Gawlica 


Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
pradziadkowie - Gawlica, Urbaniak vel Urban
2 x pradziadkowie - Woźnica, Wyrębak
3 x pradziadkowie - Stefanides, Bujok, Kowalczyk vel Piec
4 x pradziadkowie - Komór vel Krawiec


Źródło: Family Tree DNA

W przypadku tej właśnie linii genetycznej dzięki wynikom Family Tree DNA (sekcja myOrigins - Moje pochodzenie) dowiedziałam się, że badane DNA autosomalne od ok. 7-8 pokoleń wywodzi się w 100% z Europy, a dokładnie ze wschodniej Europy, gdzie odnotowano największe podobieństwo tych genów do populacji genetycznej charakterystycznej dla tego obszaru geograficznego świata.

Celowo zaczęłam od tej linii macierzystej, której według badań DNA geny pochodzą jak widać z konkretnej części Europy, będącej jednocześnie częścią wspólną dla moich przodków z pozostałych linii. Najciemniej zaznaczone obszary przypominają mi kształt i zasięg mapy Rzeczypospolitej Szlacheckiej (Obojga Narodów) w XVII wieku, co mogłoby oznaczać, że w obrębie tych właśnie granic znajdowała się przez wiele pokoleń kolebka moich przodków, w ramach której łączyli się w pary, zakładali rodziny i wydawali potomstwo. Przez tereny dzisiejszej Polski przetoczyły się wszystkie sąsiednie grupy etniczne, stąd napływ świeżej krwi i jaśniejsze obszary widoczne na mapie, wyraźnie pokazującej największe skupisko moich przodków.

Ciągle jestem na początku odkryć genealogicznych tej linii, o której z badań tradycyjnych wiem zaledwie tyle, że około 1920 roku migrowała ze wsi Cisek, leżącej na Górnym Śląsku, do Skomlina, gdzie urodził się mój dziadek.

Udział w projekcie SILESIA z pewnością pomoże mi dowiedzieć się, jak wyglądała wędrówka pokoleniowa Ślązaków. Przez wiele wieków bowiem Śląsk był miejscem migracji różnych nacji i grup etnicznych co spowodowało, że stał się regionem niezwykle zróżnicowanym pod względem etnicznym i kulturowym. Przodkowie dzisiejszych Ślązaków mogą należeć do wielu grup, w tym Polaków, Żydów aszkenazyjskich, Czechów, Niemców, Flamandów, Włochów... 


Linia: Musztuk


Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
pradziadkowie - Musztuk, Kaczmarek
2 x pradziadkowie - Urbańczyk
3 x pradziadkowie - Joniec, Pawlik
4 x pradziadkowie - Jaruga


Źródło: Family Tree DNA

Tak jak wspomniałam wcześniej, najciemniejszy obszar na mapie genetycznej z drugiej linii macierzystej pokrywa się z poprzednimi wynikami Family Tree DNA dla linii Gawliców, co może oznacza że jest to charakterystyczne dla społeczeństwa polskiego. Potwierdzą to również wyniki linii ojczystej.
W przypadku przodków z linii Musztuków na mapie myOrigins widać nowe rejony geograficzne. Nadal badane DNA autosomalne od 7-8 pokoleń wywodzi się w 100% z Europy, ale w 83% podobieństwo tych genów zbliżone jest do populacji genetycznej charakterystycznej dla Europy wschodniej, natomiast 9% pochodzi z Wysp Brytyjskich, a pozostałe 8% z południowo-wschodniej Europy. W badanym DNA jest więc domieszka genów zarówno z chłodnych terenów Wielkiej Brytanii, jak i bardzo słonecznej Grecji, Włoch, Bułgarii a nawet Chorwacji.

Może to dlatego tak ciągnie mnie w te cieplejsze rejony, gdzie przyjemnie stąpać bosymi stopami po gorącym piasku czy kamykach, a ciepła woda zachęca do kąpieli morskich… Do tego kolory, które dzięki swojej intensywności na długo zostają w pamięci i powodują, że świat wydaje się piękniejszy. 


Źródło: zdjęcia własnego autorstwa

Linia: Tokarek

Wywodząca się z przodków o następujących nazwiskach:
dziadkowie - Tokarek, Nawrot
pradziadkowie - Kucharski, Wełna
2 x pradziadkowie - Malarczyk, Gładysiak vel Gładysz, Wiśniewski, Staszewski
3 x pradziadkowie - Kliczber, Skorupa, Ładziak, Rosiak, Wilczek, Sobek, Nowak
4 x pradziadkowie - Kałuża, Kacała


Źródło: Family Tree DNA

Mapa genetyczna linii ojczystej jest dla mnie największą ciekawostką. O ile obszar najbardziej wyrazisty jakby mnie już nie dziwi, to pojawienie się kolejnego kontynentu, z którego wywodzą się moje geny jest dla mnie dużą niespodzianką, która może oznaczać jedynie to, że w przypadku DNA przodków z linii Tokarków znajduje się domieszka bardziej „egzotycznej krwi”.

Jak tym razem rozkładają się procenty? Badane DNA autosomalne tej linii od 5-6 pokoleń wywodzi się w 99% z Europy, a ok.  1% z Ameryki Południowej, co może oznaczać, iż jakiś nie całkiem odległy w czasie przodek przywędrował do Europy z okolic Kolumbii i Brazylii.

Ze względu na to, że powyższa mapa ukazuje w dość dużym pomniejszeniu najbardziej znaczące wyniki tej części świata, z której wywodzi się najwięcej genów moich przodków, poniżej mapa Europy w przybliżeniu.

Z 99% populacji genetycznej charakterystycznej dla Europy, geny moich przodków wywodzące się z Europy wschodniej stanowią 92%, a zachodniej i centralnej część tego kontynentu - pozostałe 7%. Wygląda na to, że dalsze poszukiwania genetyczne powinny mnie zaprowadzić w okolice Francji lub Szwajcarii. Brzmi interesująco... Nawet, jeśli nie uda mi się dotrzeć do metryk z tych rejonów, zawsze jest szansa na odnalezienie dzięki testom autosomalnym krewnego genetycznego.

Starożytne migracje na kontynencie europejskim


Europa była świadkiem wielu epizodów migracji ludności, z których część obejmowała tysiące lat. Najbardziej aktualne badania nad tymi starożytnymi migracjami na kontynencie europejskim wskazują, że istniały trzy główne grupy osób, które miały trwały wpływ na dzisiejsze narody europejskiego pochodzenia. Ludność Europy stanowi więc mozaikę narodów i społeczności.

W wielkim skrócie przybliżę tylko słowa prof. Grzybowskiego, wg którego cyt. „Były trzy główne fale migracji. Pierwsza to zasiedlenie Europy 40–45 tys. lat temu. Potem powrót na północne tereny, po zakończeniu ostatniego maksimum glacjalnego ok. 18 tys. lat temu, bo gdy lodowiec pokrywał większość kontynentu, ludzie wycofali się na południe i tam przetrwali w kilku miejscach. I ostatecznie, stosunkowo niedawne neolityczne migracje związane z rozprzestrzenieniem się rolnictwa, ok. 9 tys. lat temu”. Badania genetyczne pomagają rozstrzygnąć spory, które historycy toczą od lat. Jednym z nich było chociażby to, od kogo pochodzi większość Europejczyków – od łowców-zbieraczy (ang. Hunter-Hatherers), którzy zamieszkiwali nasz kontynent już kilkadziesiąt tysięcy lat temu, czy od rolników (ang. Farmer), którzy dotarli tu ok. 9 tys. lat temu, idąc niczym wielka fala i wypalając masowo lasy, by w ich miejsce zakładać pola uprawne? (Źródło: Czy istnieje coś takiego jak gen Polaka?)

Podsumowując przedstawię więc, do której starożytnej grupy europejskiej w wyniku badań DNA zostali zaliczeni moi przodkowie. Poniższa grafika wygenerowana z Family Tree DNA przedstawia odsetek autosomalny DNA moich przodków, który wciąż zawiera geny z tych starożytnych grup europejskich. 

Gawlica
 Musztuk
 
Tokarek

Jak widać, wyniki są bardzo zbliżone i za każdym razem większość genów moich przodków pochodzi od łowców-zbieraczy, a w następnej kolejności od rolników.

Po raz kolejny mapy geograficzne, pokazujące tym razem starożytne wędrówki na kontynencie europejskim:
Mapa migracji grupy łowców-zbieraczy (Hunter-Gatherer)
Źródło: Family Tree DNA

Mapa migracji grupy rolników (Farmer)
Źródło: Family Tree DNA

∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞

To dopiero początek mojej przygody z genetyką genealogiczną. Dzięki bazom osób, które poddały się takim badaniom, wyniki badań DNA autosomalnego pozwolą m.in. odszukać nieznanych krewnych genetycznych, chociaż brzmi to nieprawdopodobnie. Mam też nadzieję, że dalsze odkrycia genealogiczne chociaż częściowo potwierdzą otrzymane wyniki testów genetycznych lub przynajmniej mnie do nich zbliżą. Ucieszy mnie również, gdy po zapoznaniu się z moimi analizami zachęcę kogoś do wykonania badań genetycznych, które w Polsce nadal nie są zbyt popularne, chociaż w ostatnim czasie zauważalny jest wzrost zainteresowania nimi.

Na koniec dodam, że interpretacji wyników dokonałam samodzielnie przy pomocy dostępnych opracowań na temat genealogii genetycznej. Dlatego też chętnie poznam opinie innych osób, których ten temat zaciekawi, również albo przede wszystkim wtedy, gdy czytający zauważy jakąś nieścisłość w moim wywodzie. Każda dodatkowa informacja w ten sposób wniesie coś nowego do moich poszukiwań genealogicznych.

sobota, 22 kwietnia 2017

Listy z Auschwitz

Całkiem niedawno pisałam o moim pradziadku, który zginął w Oświęcimiu, zadając pytanie: Dlaczego? Dzisiaj jestem bogatsza o kolejne informacje, które ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu otrzymałam z Muzeum w Auschwitz w kilka dni po wysłaniu zapytania w tej właśnie sprawie, dzięki czemu dokumentację tę mogą obejrzeć nie tylko zwiedzający to muzeum...

W tym skromnym zbiorze, będącym namacalnym dowodem uwięzienia mojego pradziadka Antoniego Nawrota w obozie zagłady, oprócz skanów aktu zgonu oraz zwrotu przesyłek, znalazły się dwa listy pisane do żony Bronisławy.

Oto ich skany:
 
 List z 18 lipca 1943 r.

 List z 1 stycznia 1944 r.

Możliwe, że akurat te listy nigdy nie dotarły do rodziny, ale w rzeczywistości nie mówią niestety nic o prawdziwym życiu więźnia obozu zagłady.

Poniżej lista zwrotów, na której widnieje imię i nazwisko mojego pradziadka, co świadczy o niemieckim powtarzanym co i rusz: „Die Ordnung”. Człowiek był numerem, takim samym jak numer listy porządkowej zwrotów przesyłek czy innych spisywanych śladów życia obozowego.
 
Zwroty przesyłek

Trochę czasu spędziłam na stronie poświęconej Auschwitz, gdzie znalazłam potwierdzenie, iż otrzymane skany listów pradziadka były standardowym podejściem do tego typu pisanej przez więźniów korespondencji, która musiała być prowadzona na specjalnych formularzach zakupionych przez więźniów w obozowej kantynie. Listy i karty pocztowe wysyłane z obozu pisane były w języku niemieckim, ponieważ przechodziły one przez ręce cenzury ustanowionej przez władze obozu. Więźniowie Żydzi, jak również sowieccy jeńcy wojenni nie mieli możliwości korespondowania ze swoimi rodzinami. W cenzurowanych listach, pisanych ręką tzw. schreibera, za każdym razem powtarzają się informacje o dobrym stanie zdrowia, podziękowania za listy i paczki oraz pozdrowienia dla całej rodziny. 

Do listów dołączana była instrukcja dotycząca korespondencji, która mówiła między innymi o tym, że więzień - w tym przypadku Antoni Nawrot urodzony 7 lutego 1899 r. nr: 120210 - mógł otrzymywać każdego miesiąca od swoich bliskich dwa listy lub dwie kartki i także do nich napisać.
Instrukcja dotycząca korespondencji

  Tłumaczenie instrukcji dot. korespondencji

Poniżej przetłumaczona treść listów mojego pradziadka. Ze względu na nieczytelne fragmenty, część słów pominęłam. W nawiasach dopisałam natomiast znane mi osoby, które zostały wymienione w pozdrowieniach.

Auschwitz, dnia 18 lipca 1943 
 
Moja kochana żono! Twój list z dnia 12.7.43 otrzymałem dnia 17.7.43, dziękuję bardzo. Wasze wcześniejsze listy również otrzymałem, na które odpowiedziałem. 

Jestem zdrowy i silny, pracuję na powietrzu i jestem zadowolony. Do dzisiaj otrzymałem: pierwszą paczkę od Tomasza Staszewskiego 6/VII, drugą paczkę od Jana Kakały 8/VII, trzecią paczkę od Josefa Wiśniewskiego 13/VII, czwartą od Franza Kakały 16/VII. Za te paczki [……. nieczytelny fragment na zgięciu – zapewne mowa o tym, że dziękuje i cieszy się …….], że wszyscy mnie nie zapomnieli. Waszego listu nie bardzo rozumiem, komu powinien brat Janek z Frankreich [chodzi o Francję] paczkę z 1 kg szynki wysłać, mnie czy im? Napisz mi dokładnie. Piątą paczkę od Antoniego Siuta dnia 13/VII otrzymałem. Żywność [...... fragment nieczytelny …] była w porządku, otrzymałem wszystko. Napisz mi, czy moja córka Zofia z Poznania do Ciebie napisała? Córka Zofia może do mnie napisać, ale ja nie mogę  do niej odpisać. 
Pozdrawiam Ciebie, moja kochana żono [Bronisława], moje córki [Marianna- moja babcia, Zofia, Jadwiga i Kazimiera], braci [Józef i Stanisław], Staszewskich [rodzina ze strony żony, której matka Marianna była ze Staszewskich], Siuta, Wiśniewskich [rodzina ze strony matki Marianny z Wiśniewskich], Kakałów [rodzina chrzestnego Jana Kakały], Struzików, Mitków [takie nazwisko będzie nosiła córka Zofia] i wszystkich krewnych i znajomych, jak również panią Stępień.

Nawrot A.
---------------------------------------------
Drugi list na miesiąc przed śmiercią: 
Auschwitz, dnia 1 stycznia 1944

Kochana żono! List z dnia 21 XII i paczka, które otrzymałem są w porządku, jestem Wam bardzo wdzięczny. Jestem zdrowy, czuję się bardzo dobrze, czego Wam też życzę. 
Jestem zadowolony z paczki, w której był dla mnie prezent. Wszystkie [……. nieczytelny fragment na zgięciu ] paczki, które dostałem są w porządku. Pisz do mnie, moja żono. Wysyłaj nadal paczki. Kiedy będziesz wysyłać paczkę, proszę [fragment nieczytelny] tytoń i cebulę, ponieważ teraz używam dużo cebuli i potrzebuję więcej. Serdeczne pozdrowienia dla mojej żony i córek, dla braci, Kakały, Janiszewskich, …, Mitka, Wiśniewskich, Kuropatwy, Staszewskich, Wełny Józefa i  wszystkich krewnych, sąsiadów.
U nas zima nie jest taka ciężka. Nie musisz się o mnie martwić. Mam nadzieję, że Bóg nas jeszcze połączy. Pieniądze i bieliznę lub inną odzież proszę nie wysyłaj.
Kocham Was mocno.

Wasz Ojciec i Mąż

Nawrot A.
Na każdej paczce [……. nieczytelny fragment]  stawiaj datę. 
---------------------------------------------

Za niby zwyczajną treścią tych listów kryje się jednak dramat jednej z wielu tysięcy hitlerowskich ofiar... Pradziadek Antoni przebywał w Auchwitz prawie 9 miesięcy, dokładnie od 06-05-1943 do 03-02-1944 r. W tym okresie mógł być między innymi świadkiem największej publicznej egzekucji, dokonanej przez esesmanów w odwecie za ucieczkę kilku więźniów i za kontakty z ludnością cywilną, wieszając na szubienicy 12 więźniów Polaków (19 lipca 1943 r.). Na pewno widział przeprowadzane na rampach masowe selekcje, po których większość przybyłych przewidziana była do uśmiercenia w komorach gazowych. Można sobie wyobrazić, że Antoni był świadkiem wielu strasznych scen, jednak nie mógł o tym wspomnieć w swojej korespondencji do rodziny.

„Ich bin gesund und munter” (tłum. Jestem zdrowy i wesoły… żwawy, silny) – tylko takie słowa można było przekazać najbliższej rodzinie. Specjalnie narzucona treść listu miała wprowadzić w błąd opinie publiczną i same ofiary, a wielokrotnie wymieniane w listach informacje o otrzymanych paczkach miały ukryć prawdę o głodzie.


Poniżej fragment wspomnień jednego z niewielu ocalonych więźniów na temat Świąt Bożego Narodzenia w Auschwitz
Dlatego wysyłane z Auschwitz listy nie pokazują prawdziwego życia w obozach. Są cenną pamiątką tylko ze względu na przejmujący dokument okresu okupacji.

Podstawowym celem polityki niemieckiej na obszarze okupowanej Polski po zlikwidowaniu polskiego państwa i jego instytucji było wykorzystanie zasobów materialnych, siły roboczej oraz usuwanie z jej terenu miejscowej ludności - Polaków i członków narodowych. W tym duchu wielokrotnie wypowiadał się Hitler oraz niemieccy dygnitarze i przywódcy. W dniu 15 marca 1940 r. szef SS i niemieckiej policji Heinrich Himmler powiedział:


„Wszyscy fachowcy polskiego pochodzenia mają być wykorzystani w naszym przemyśle wojennym. Później Polacy znikną ze świata.[...] Godzina każdego Niemca zbliża się. Dlatego jest rzeczą konieczną, by wielki naród niemiecki widział swe główne zadanie w zniszczeniu wszystkich Polaków”. 

Antoni Nawrot nie doczekał wyzwolenia. Jego zgon odnotowano pod datą: 3 luty 1944 r. g. 17:40.
 
Dopiero z tego dokumentu dowiaduję się, że zmarł w Auschzwitz II, czyli obozie w Brzezince, będącym głównym centrum eksterminacji przywożonych na zagładę Żydów. Tutaj również gromadzono i systematycznie zabijano chorych i wyselekcjonowanych na śmierć z całego kompleksu obozów oświęcimskich, a na niewielką skalę także z innych obozów.  Osadzeni tam Polacy ginęli na skutek: głodu, bicia, chorób, nadmiernej pracy, braku opieki lekarskiej, egzekucji przez rozstrzelanie albo zastrzyk fenolu, lub w komorach gazowych.

Oczywiście pytanie: Dlaczego? pojawia się nadal...

*****************************
Ku pamięci... Dzięki cioci Reginie dowiedziałam się, że obok kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Brzykowie znajduje się wzniesiony w 1989 r.  pomnik poświęcony zamordowanym w Oświęcimiu w latach 1943-44 żołnierzom z pobliskiego Wrońska.

Antoni Nawrot wśród siedmiu nazwisk zamordowanych żołnierzy
Źródło: Polska niezwykła
Z tablicy pamiątkowej przymocowanej do kamiennego głazu dowiaduję się natomiast, że mój pradziadek był żołnierzem Batalionów Chłopskich, co otwiera przede mną kolejne drzwi do odkrycia historii mojego przodka....